Memleketin durumunu çarşı pazarda gördüğümüzde tablo net: Kuzu kurda, tilki kümese, ciğer kediye, ambarın anahtarı fareye bırakılmış. Ehliyet ve liyakat yok olunca düzen bozulur, mülkün temeli sarsılır. Yarım asırlık esnaflık tecrübemle bilirim ki; fıtratı talan olanın insafı olmaz, emanet ehline verilmezse hem dükkân batar hem toplum çöker.
KUZU KURDA TESLİM EDİLMİŞSE, SÖYLEYECEK SÖZ DE KALMAMIŞTIR
Yahu dostlar, kahvehanede çaylar yenilenirken herkes birbirine aynı soruyu soruyor: "Ahmet Ağabey, memleketin bu hâlini tek nefeste özetle desen ne dersin?"
Felsefeyi gereksiz laf kalabalığına boğmaya gerek yok. Tezgâhın arkasında geçen yarım asır bana gösterdi ki, hakikatin dili sade ve çıplaktır. Memleketin bugünkü durumunu özetlememi isteseler,
- Kuzu kurda teslim edilmiş,
- Tilki kümese bekçi yapılmış,
- Ciğer kediye emanet edilmiş,
- Et şahine zimmetlenmiş,
- Ambarın anahtarı fareye verilmiş” derim.
Bir bakkalın başına, çırak diye dükkânı soyanı koyarsan, akşama kasada ne siftah kalır ne sermaye. Bugün etrafa bakıyorum; kimin eli kimin cebinde belli değil. Artık iş, bilenin ve kılıç kuşananın değil; yüzü kızarmayanın, arsızın devri olmuş.
Adaletin terazisi bozulduğunda, dirhem şaşmaz ama tartan hilekâr olur. Kurt çoban kılığına büründüğünde, sürünün vay haline!
Fıtrat Değişmez, Suç Emanet Edendedir
Eski bilgeler ne güzel demiş: “Akrep soktuğunda ona kızma; fıtratı sokmaktır.” Biz de kalkmışız, tavuğun kanına susamış tilkiyi kümesin başına başgardiyan yapmışız. Sonra da “Yahu yumurtalar niye eksik, nereye kayboldu?” diye feryat figan ediyoruz.
Tilkinin dini imanı tavuktur! Sen kurda kuzu emanet edersen, kurt vejetaryen mi olacak sanırsın? Kedinin burnuna ciğeri asıp “Aman ha nefsinle cihat et” demek ahmaklık değil de nedir?
Çarşıda bir laf vardır: “Eşeğe altın semer vursan da merkep yine merkeptir.” Makam vermekle adam olunmaz, hırsıza anahtar vermekle hırsız bekçi yapılmaz. Ambarın anahtarını fareye teslim edip kışın unsuz, bulgursuz kalınca dövünmek ne akla sığar ne vicdana.
💡 ESNAFIN TERAZİ TAŞI:
Ticarette altın kural şudur: İşi ehline değil de hatır için birine verirsen, kendi batışını hazırlarsın. İtibar ve güven parayla alınmaz; emanet bir kez zayi olursa, aynı tezgâha bir daha müşteri çekemezsin.
⚠️ KAZIN AYAĞI:
Piyasada herkes konuşurken dürüstlükten, haktan hukuktan söz eder. Ancak işin aslı öyle değildir. Sözün güzelliğine değil, yapılan işin ağırlığına bakmak gerekir. Kurttan merhamet, fareden bekçilik uman, kendi aklını sorgulamalıdır.
Kadim Nizam ile Bugünün Halleri
| Tezgâhın Kuralı (Kadim Esnaf Ahlakı) | Bugünün Çarşısı (Bozuk Düzen) |
| Emanet ehline ve liyakat sahibine teslim edilir. | Sadakat ehliyetin, yandaşlık liyakatin önüne geçer. |
| Kasaya gözü gibi bakan emin çırak tutulur. | Ambarın anahtarı doymak bilmeyen fareye verilir. |
| Kurt dağda tutulur, sürü çoban köpeğine emanettir. | Kurt baş tacı edilir, kuzu kurbana terk edilir. |
| Gramın hesabı yapılır, terazi denk tutulur. | Kul hakkı kılıfına uydurulur, kantar toptan bozulur. |
Hikmetli Kapanış: Dervişin Hırkası ve Fare Hikâyesi
Bir zamanlar bir derviş tekkesinde tefekküre dalmışken, ambarındaki buğdayların her gece azaldığını fark etmiş. Çırağına sormuş, o da "Efendim, ambarda koca bir fare peydah oldu, nafile baş edemiyoruz" demiş. Derviş gülümseyerek şöyle fısıldamış:
"Evlat, ambarın deliğini kapatmadan farenin tokluğunu beklemek ahmaklıktır. Fare yemeyi bilmez, kemirmeyi bilir. Asıl suç farede değil; ambarın kapısını açık bırakan, eşiğe kilit vurmayan gafildedir."
Kıssadan hisse şudur ki dostlar; kurdun, tilkinin, kedinin fıtratına şaşırmayı bırakmalı. Asıl mesele, o anahtarları onların boynuna kimin taktığıdır. Düzen istiyorsak, önce teraziyi doğrultmalı, emaneti ehline teslim etmeliyiz.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. "Kuzu kurda, ambar fareye emanet" sözü ne anlama gelir?
Bu söz, liyakatsiz ve niyeti kötü olan kişilerin yetki sahibi yapılması durumunda sistemin çöküşünü ve kaynakların talan edilmesini anlatan kadim bir hayat tecrübesidir.
2. Bir toplumda veya iş yerinde liyakat kaybolursa ne olur?
Adalet duygusu zedelenir, haksız kazanç meşrulaşır, ehil insanlar kenara itilir ve kurumsal yapı veya cemiyet iflasa sürüklenir.
3. Esnaf ahlakında "emanet" mefhumunun yeri nedir?
Emanet, esnafın namusudur; müşterinin hakkını, tartının gramını ve cemiyetin emanetini korumak ticari başarının ve helal rızkın temel şartıdır.
4. Kurt ile çoban arasındaki denge nasıl bozuldu?
Görevini layıkıyla yapan liyakatli bekçilerin yerine çıkar odaklı ilişkiler geçtiğinde, denetim kalkmış ve menfaatçiler meydanı boş bulmuştur.
5. Bu bozuk gidişatın esnaf mektebindeki reçetesi nedir?
Çözüm basittir: İşi ehline vermek, teraziyi hilesiz tutmak, adaleti kayırmacılığın üstünde tutmak ve ambarın kapısına liyakat kilidi vurmaktır.
SON SÖZ: Toplumsal bir çöküş yaşıyoruz, bu böyle devam etmez, etmemeli, Bindik bir alamete gidiyoruz kıyamete.
EMANETİN AHI ŞİİRİ
Terazi devrildi, kırıldı kantar,
Hilekâr bezirgan dirhemi sayar.
Gönül ambarını kemirirken sıçan,
Kuzu feryat eder, kurt bayram yapar.
Emanet dediğin bir ince sırdı,
Ehline verilmedi nizam yıkıldı.
Tilkiden muhafız eyledi gafil,
Kümeste ne tavuk, ne yumurta kaldı.
Kediye ciğeri pay eden akıl,
Fıtratın hükmüne kör bakar asıl.
Şahine eti ver, bekle merhamet;
Hangi gafletten doğdu bu akıl?
Ne altın semerle akıllanır kul,
Ne talan mülkünde kurulur huzur.
Ahmet’im sözünü taşa çal bugün;
Emaneti zayi eden, geleceğinden olur.
Ahmet der ki; durulmaz bu sel,
Ehline varmazsa uzatılan el.
Tövbeye bürün de özüne gel,
Asıl ziyan, dilsiz adalet imiş.
Yorum Gönder