Destanı

TÜRK DESTANLARI

Deli Dumrul destanı

yer alan bir destandır. Deli Dumrul, yaptığı köprüden geçen herkesten para almak isteyen, cesur ama zalim bir kahramandır. Bir gün ölüm meleği köprüden geçerken, Deli Dumrul ondan da para ister.

Azrail, ölüm meleği olduğunu söyleyerek teklifi reddeder. Deli Dumrul ise ona meydan okur ve kavga ederler. Azrail, Deli Dumrul’u yenemeyince Tanrı’ya şikâyet eder. Tanrı, Deli Dumrul’un ömrünü sona erdirmeye karar verir. Karısının ölümüne dayanamayan Deli Dumrul, Azrail’den onu geri getirmesini ister. Azrail, bunun ancak başka bir can alınırsa mümkün olacağını söyler. Deli Dumrul, köprüden geçen herkese karısının yerine ölmeyi teklif eder, fakat hiç kimse kabul etmez.

Sonunda Deli Dumrul, kendi canını vermek ister. Bu fedakârlık karşısında Tanrı, hem onun hem de eşinin hayatını bağışlar. Böylece Deli Dumrul zalimlikten vazgeçip iyi bir insana dönüşür.

Duha Koca Oğlu Deli Dumrul:

en belirgin işlendiği hikayelerden biri, Duha Koca oğlu Deli Dumrul’un öyküsüdür. Deli Dumrul, kuru bir çay üzerine köprü yapmış; geçenden otuz üç akçe, geçmeyenden ise döve döve kırk akçe almaya başlamış. Bunu da erliğine ve yiğitliğine dayandırmış. Günlerden bir gün, köprünün üzerinde bir genç ölmüş. Buna öfkelenen Deli Dumrul, Azrail’e meydan okuyarak, bu yiğidin canını alan Azrail’in cesareti varsa gelip kendisiyle savaşmasını istemiş.

Bu başkaldırı üzerine Azrail, Deli Dumrul’un karşısına çıkmış. Ancak Deli Dumrul, Azrail’i bir türlü yakalayamamış ve sonunda pes ederek aman dilemiş. Azrail de bir can getirmesi şartıyla canını bağışlayacağını söylemiş.

Deli Dumrul annesi ve babasına gidip durumu anlatmış. Ancak canlarına düşkün olan anne ve babası, onun yerine kendi canlarını vermeyi kabul etmemiş. Artık öleceğine inanan Deli Dumrul, karısıyla vedalaşmaya gitmiş. Karısının fedakârlık gösterip kendi canını vermek istemesi üzerine Allah’a, “Ya ikimizin canını birlikte al, ya da ikimizi de yaşat,” diye yalvarmış.

Duası kabul edilmiş, Allah Deli Dumrul ile eşine yüz kırkar yıl ömür vermiş, Azrail’e de Deli Dumrul’un anne ve babasının canını almasını emretmiş.

, , yani bir başkasının yerine kendi canını verme anlayışını ifade eder. Aylanı olarak da bilinir. Bu, kişinin başkası yerine ölümü kabul etmesidir. İnsanın ne kadar özverili ve erdemli olduğunun ilahi bir kudret tarafından sınandığına inanılır. Gerektiğinde kişinin ailesi veya vatanı uğruna canını feda edip edemeyeceği ölçülür.