Latin alfabesine geçiş Türkleri bir gecede cahil mi bıraktı, Hani derler ya… “Cumhuriyet geldi, Latin harflerine geçildi, millet bir gecede cahil kaldı.” Alfabe değişimi gerçekten kültürel kopuş mu, yoksa abartılmış bir efsane mi?
Ben de kahvede çayımı yudumlarken düşünüyorum: Demek ki bizim memleketin zekâ seviyesi, dedemin mezar taşındaki yazıya bağlıymış. Taşı okuyamayınca RAM sıfırlandı, hafıza formatlandı, millet komple “404 akıl bulunamadı” hatası verdi. Yahu biz insanız, Nokia 3310 değiliz ki yazılım güncellemesi gelince tuğlaya dönelim.
Bir Gecede Cahil Kalan Millet” Masalı
Atatürk Latin harflerine geçti diye anlatılan hikâyeye bak: Sanki bütün millet akşam yatmış profesör, sabah kalkmış “kara cahil” diye dolaşıyor. Kahvedeki hacı dayı anlatıyor: “Ecdadın mezar taşını okuyamıyorum!”
Dayı… sen ecdadın mezar taşını Osmanlıca okuyabilsen ne olacak? Deden kabirde WhatsApp mı bekliyor? “Oğlum beğendim” mi yazacak?
Ayrıca dürüst olalım… O mezar taşlarını zamanında da öyle herkes okuyamıyordu. Okuma yazma oranı yerlerde sürünüyordu. lakin anlatırken öyle bir hava var ki sanki mahallede cemi cümle hattat, akşamları ise kaligrafi kulübü var.
Bir Gecede Cahil Masalı
Bir gecede cahil kaldık diyenlere soruyorum:
Madem öyle, Latin harflerine geçince doktorlar ameliyat yapmayı mı unuttu? Çiftçi sabanı ters mi tuttu? Tüccar para üstünü hesaplayamaz mı oldu? Cahillik alfabe işi olsaydı, en bilge millet de emoji kullananlar olurdu.
O zaman şöyle diyelim:
Alfabeyi değiştirince cahil olduysak, bugün İngilizce öğrenen gençler de İngiliz mi oldu?
Asıl Acı Gerçek
Bak şimdi işin kara mizah tarafı şu:
Millet yıllarca okuma yazma bilmemiş, ama mesele alfabe değişince “kültürel travma” olmuş.
Sanki köyde herkes sabah tarlaya gitmeden önce Fuzuli okuyordu da Latin harfleri gelince roman kapağını bile çeviremez oldu. Gerçek şu ki, mesele mezar taşı değil.Mesele değişim korkusu.
Bazıları için alfabe, kutsal emanet gibi. Harfe dokununca tarih yok oluyor sanıyorlar. Oysa tarih kâğıtta değil, hafızada ve arşivde durur. Arşivi okuyacak adam yetiştirirsen okursun. Bugün üniversitelerde Osmanlıca bilen akademisyenler yok mu? Var. Kimse “yasak” demiyor.
Son Söz
Şimdi ben kahvede şöyle diyorum, bir taraf geçmişin yazı tipine takılmış, diğer taraf geleceğin yazılımına, birileri mürekkebe ağlıyor, diğerleri ise kod yazıyor.
Hani “bir gecede cahil kaldık” diyorlar ya…
Keşke cahillik alfabe kadar basit bir şey olsaydı. Değiştir harfi, bitti gitti. Ama bizde cahillik biraz inatçı misafir gibi. Çık demekle çıkmıyor. Bazen mezar taşına sarılıyor, bazen sloganın arkasına saklanıyor.
BİR GECEDE CAHİL KALMA MASALI: KİM, NEYİ, NASIL OKUYORDU?
Bak koçum, Şimdi birileri çıkmış, "Harf inkılabı oldu, dedelerimizin mezar taşını okuyamaz hale geldik," diye kafa ütülüyor. İyi de senin deden o zamanlar okuma yazma biliyor muydu da bir gecede cahil kaldı? Milletin %90'ı "Elif"i görse mertek sanıyordu, neyin edebiyatını yapıyorsun?
Osmanlı'da okuma yazma oranı yerlerde sürünürken kimse "ah vah" demiyordu. Atatürk geldi, bu hantal, öğrenmesi deveye hendek atlatmaktan zor alfabeyi değiştirdi ki köylü Mehmet, işçi Hasan iki ayda adını yazabilsin. Bir gecede cahil kalmadık efendi; biz o gece, yüzyılların zifiri karanlığından uyanıp sabahına ışığa gözümüzü açtık. Cahil kalan sadece o halkı sömüren, "Ben bilirim, siz bilmezsiniz" diyen tayfadır!
| Konu | Sokak Mantığı | Benim Terazim |
|---|---|---|
| Okuma Oranı | "Eskiden herkes alimdi, her şeyi okurduk." | Erkeklerde %7, kadınlarda %1... Alim değil, bildiğin karanlıktık. |
| Mezar Taşları | "Dedemin mezarını okuyamıyorum, köksüz kaldım." | Dedeni sağlığında anlamamışsın, taşını okusan ne yazar? Git öğren, yasaklayan mı var? |
| Eğitim Hızı | "Kültürümüz bir gecede yok edildi." | Alfabe kültür değildir, araçtır. Türkçeyi hapis olduğu zincirlerden kurtardık. |
Yani anlayacağın, mesele harf değil, mesele kafanın içindekini aydınlatmaktı. Latin alfabesi gelince millet çatır çatır kitap okumaya başladı. Eskiden matbaadan kitap çıkana kadar müellifi yaşlanırdı. Şimdi klavyenin başına geçip "Cahil kaldık" diye tweet atan velet, o tweeti atabiliyorsan o 'gece' sayesindedir!
Kulaktan Dolma Bilgilere "Tokat" Cevaplar
Gerçekten bir gecede mi değişti her şey?
Yoo! Hazırlığı yıllar sürdü. Ama uygulama kararlıydı. Korkakların "yavaş yavaş yapalım" dediği her iş, tarihin tozlu raflarında çürürdü.
Neden Arap alfabesi bırakıldı?
Arap alfabesi kötü olduğu için değil, Türkçe ses yapısına uymadığı için. Ünlü harf fakiri bir sistemle Türkçe yazmaya çalışmak, kare deliğe yuvarlak çivi çakmak gibiydi.
Dilimiz mi değişti, sadece harfler mi?
Bak işte en büyük cehalet bu! Dil aynı dil, Türkçe! Sadece giydiği elbise değişti. Sen ceketini değiştirince karakterin mi değişiyor?
Eski eserleri nasıl okuyacağız?
Arşivler orada, üniversiteler orada. Merakı olan gider uzmanı olur, okur. Herkesin arşiv uzmanı olması mı lazımdı gazete okumak için?
Bu bir "kültür suikastı" mıydı?
Suikast, halkı %90 oranında cahil bırakmaktır. Harf devrimi, o suikasttan kurtulma operasyonudur. Nokta.
Günün Ana Fikri
"Gerçekten cahil kalanlar, harf değiştirenler değil; yeni harflerle hala yalan okumaya devam edenlerdir!"
Yorum Gönder