“Bu çocuk zeki, Allah vergisi” sözünü çok duymuşsundur. Doğru, genetik dediğin şey temeli atar. Evin arsası gibi düşün; ama o arsaya villa mı yaparsın, gecekondu mu… işte orası tamamen sana ve şartlara bağlıdır.
Zekâ Doğuştan mı?
Doğuştan gelen zekâ, spor araba motoru gibidir. Kaputun altında durur ama kontağı çevirmediğinde yerinden kıpırdamaz. Okumaz, merak etmez, “Neden?” diye sormazsan o motor zamanla paslanır.
Öte yandan, başta kimsenin pek şans tanımadığı ama sürekli kendini zorlayan, düşe kalka öğrenen insanlar vardır. Onlar da eski ama sağlam bir arabayla uzun yola çıkıp herkesi geride bırakabilir.
Yani zekâ, “bende var” diye sergilenip duracak bir şey değil; çalıştırmazsan işlemez.
Sosyal Çevre: Toprak Verimli mi, Çorak mı?
Bence en kritik nokta burası. Zihin de tıpkı bir tohum gibi; iyi toprağa düşerse filizlenir, kötü toprağa düşerse ya cılız kalır ya da hiç yeşermez. Çocukken sürekli:
“Sus, saçmalama”
“Sen ne anlarsın?”
“Boş şeylerle uğraşma”
Duyan birinin zihni zamanla kendi kendine susmayı öğreniyor. Oysa soruların sorulduğu, fikrin önemsendiği bir ortamda insanın zihni durmaksızın çalışıyor; beyin adeta “Tamam, devam ediyorum” diyor.
Yetişkinlikte de değişmiyor. Sürekli aynı sözlerin tekrarlandığı, kimsenin kimseyi dinlemediği ortamlarda zihin uyku moduna geçiyor. Ama farklı insanlarla konuştuğunda, itiraz ettiğinde, tartıştığında zihnin bir anda canlanıyor.
Zekâ Kader Değil, Yolculuk
Vardığım sonuç şu: Zekâ ne sadece doğuştan gelen bir hediye, ne de sonradan sıfırdan inşa edilen bir şey. Daha çok, sana verilen malzemelerle yaptığın bir yemek gibi. Aynı malzemeyle kimisi şaheser yaratır, kimisi ise altını yakar.
Asıl mesele şu soruda saklı: Kafama ne kadar yatırım yaptım?
Çünkü zekâ, “sahip olduğun” sabit bir özellik değil; her gün biraz daha şekillenen bir süreçtir. Merak ettikçe, düşündükçe ve sorguladıkça gelişmeye devam eder.
Ahmet ATAM'dan Hikmetli Sözler: "Zeka, toprağa ekilen bir tohum gibidir; mirası doğuştan gelse de, meyvesi sadece sabır ve merakla sulandığında olgunlaşır."
Zeka: Doğuştan Gelen Bir Miras mı, Sonradan İnşa Edilen Bir Kale mi?
İnsan zekası, yıllardır bilim dünyasının en çok tartıştığı konuların başında geliyor. Genetik kodlarımızda taşınan potansiyel mi daha önemlidir, yoksa bu potansiyeli işleyen çevre ve deneyimler mi? İşte zekanın kökeni ve tespiti üzerine bir analiz:
| Değerlendirme Alanı | Doğuştan Gelen Potansiyel | Sonradan Kazanılan Kapasite |
|---|---|---|
| Temel Yapı | Nöronal hız ve temel işlemci gücü. | Bilgi birikimi, strateji ve tecrübe. |
| Gelişim Süreci | DNA ile belirlenen sabit sınırlar. | Eğitim ve çevresel uyaranlarla esneme. |
| Belirleyici Faktör | Genetik miras (Kalıtım). | Merak duygusu ve sürekli öğrenme (Çevre). |
Bir insanın zeka seviyesi nasıl anlaşılır?
Yüksek zeka; karmaşık problemleri çözme hızı, olaylar arasındaki görünmeyen bağları kurabilme yeteneği ve değişen şartlara hızlı uyum sağlama becerisiyle kendini gösterir.
Zeka ve akıl aynı şey midir?
Hayır. Zeka donanımsal bir kapasiteyken, akıl bu kapasiteyi doğru, faydalı ve etik bir şekilde kullanma sanatıdır. Zeka bir motordur, akıl ise direksiyon.
Zekayı sonradan artırmak mümkün müdür?
Biyolojik sınırlar olsa da, nöroplastisite sayesinde beynin işleme kapasitesi sürekli yeni öğrenmeler, derin okumalar ve zihinsel egzersizlerle geliştirilebilir.
Günün Ana Fikri
Doğuştan gelen zeka bir ihtimaldir; onu gerçeğe dönüştüren ise sönmeyen bir merak ve bitmeyen bir çalışma azmidir.
Yorum Gönder