S-400 ALDIK F-35 DEN OLDUK ŞİMDİ AMBARA KİLİTLEDİK BİZ BU BOKU NEDEN YEDİK
S-400’den F-35’e Dönüş: “Biz Bu Boku Niye Yedik?”
1. S-400 Aşkı Bize Ne Kadara Patladı?
Şimdi dikkat buyurun cemaat! Bugün kahvehanede çaylar benden değil, çünkü öfkeliyim, çünkü devletçe yediğimiz milyar dolarlık kazığın faturası hepimizin cebine kesildi.
Peki ya bugün?
Ulan madem dönüp dolaşıp aynı yere gelecektik, biz bu boku niye yedik?2017’de Rusya’yla imzalanan S-400 anlaşması, Türkiye’nin savunma politikasında bir dönüm noktasıydı.
⚠️ DİKKAT
ABD ve NATO, S-400’lerin NATO sistemleriyle uyumlu olmadığını ve F-35’in gizlilik teknolojisini riske atacağını defalarca dile getirdi. Lakin dinleyen kim?
F-35’ten Çıkarılmanın Somut Tablosu
| Kalem | Tutar / Etki |
|---|---|
| S-400 anlaşma bedeli | ~2.5 milyar dolar |
| F-35’ten kaybedilen gelir (tahmini) | ~9 milyar dolar |
| ABD’nin tedarik zincirini değiştirme maliyeti | 500-600 milyon dolar |
| Türkiye’nin ön ödeme kaybı | 1.4 milyar doların üzerinde |
💡 ESNAF İPUCU
Genel toplamda 11.5 milyar doların üzerinde bir kayıptan bahsediyoruz. Bu parayla kaç tane okul, hastane, yol yapılırdı? Hele bir düşünün.
2. Şimdi S-400’ler Ambarda, F-35 Kapıda
Aradan yıllar geçti, 2026’ya geldik ve rüzgâr tersine döndü. ABD’nin yeni yönetimi, daha doğrusu Trump Türkiye’nin F-35 programına yeniden katılmasına kapıyı hafifçe araladı.
- S-400’ler ya devre dışı bırakılacak
- Üçüncü bir ülkeye satılacak.
F-35’e Dönüş İçin Gündemdeki Şartlar
- S-400’lerin devre dışı bırakılması veya başka bir ülkeye satılması
- CAATSA yaptırımlarının hafifletilmesi veya kaldırılması
- Yeni F-35 siparişleri için yeniden ön ödeme yapılması
- ABD Kongresi’nin onay süreci
Karşılaştırma: S-400 mı, F-35 mi?
| Kriter | S-400 | F-35 |
|---|---|---|
| Maliyet | 2.5 milyar dolar | Programdan çıkış ~9 milyar dolar kayıp |
| NATO uyumu | ❌ Uyumlu değil | ✅ NATO standartlarında |
| Stratejik katkı | Sadece hava savunma | 5. nesil savaş uçağı, teknoloji transferi, sanayi katkısı |
| Mevcut durum | Ambarda | Yeniden kapıda |
3. “O Zaman Biz Bu Boku Niye Yedik?”
Hatırlayalım, Aziz Nesin’in meşhur öyküsünde ağa, köylü Memet’e traktörünü pazara götürtür. Dönüşte ağa yine traktörün sahibidir, Memet yine yayan yürür. Mehmet’in o meşhur sorusu: “Ağam iyi de, biz bu boku niye yedik?”
İşte bugün aynı soruyu hepimiz soruyoruz. Milyarlarca dolar ödedik, ittifaklarımızı zedeledik, F-35 pastasından olduk, üstüne bir de CAATSA yaptırımlarına maruz kaldık. Şimdi aynı S-400’leri ambara kilitliyoruz ve F-35’e dönmek için yeniden pazarlık masasına oturuyoruz.
Yani “boku” iki kere yedik diyebilir miyiz? İlkinde S-400 alıp F-35’ten olduk, ikincisinde S-400’ü çöpe atıp F-35’e geri dönmek için hem para hem itibar kaybettik.
S-400 ve F-35 Destanı Şiiri
Eyy" diye başladık şanlı nârayla,Tırlarla gelince bayram eyledik,
Ne parça üretebildi bizim sanayi,
Depoda tozlanır çeyiz sandığı,
Dünya lideriyiz" diyorlardı sahi?
Yukarda uçamaz bizim kartallar,
Gizli kapılarda mektup yazılır,
Ahmet der ki; sözüm gitsin yerine,
Şimdi soruyor millet, kahvede, ocak başında,
⚠️ DİKKAT
Bu dönüşün bedeli sadece maddi değil. Türkiye’nin uluslararası güvenilirliği de zedelendi. Bir alıcı olarak ne kadar caydırıcıyız? İşte asıl soru bu.
4. Ne Öğrendik Bu İşten?
Bu ibretlik süreçten çıkarılacak çok ders var. İşte bunlardan bazıları:
- Stratejik kararlar sadece “bugünü” değil, “yarını” da düşünmeyi gerektirir.
- NATO uyumu gibi teknik kriterler, siyasi heveslerle göz ardı edilemez.
- Milyarlarca dolarlık yatırımlar, popülist söylemlerle heba edilmemeli.
- “Yaşasın millî duruş” derken, ekonomik ve siyasi sonuçları hesaplamak şart.
- Ve en önemlisi: Hata yapmak insanîdir, ama hatada ısrar etmek akılsızlıktır.
💡 ESNAF İPUCU
Bundan sonraki savunma hamlelerinde “acaba bu boku neden yiyoruz?” sorusunu önceden sormak lazım. Çünkü geçmişten ders almayanın geleceği karanlıktır.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Türkiye S-400’leri neden tam olarak kullanamıyor?
S-400 sistemleri NATO standartlarına uyumlu değil. Bu yüzden NATO ağına entegre edilemediği için operasyonel kullanımı sınırlı kaldı. Ayrıca ABD, S-400’lerin F-35’in gizlilik teknolojisini tehlikeye atacağını savunduğu için sistem fiilen etkisiz hale geldi.
Türkiye’nin F-35’ten çıkarılmasının toplam maliyeti ne kadar?
Pentagon yetkililerine göre Türkiye, F-35 programından çıkarılmayla ~9 milyar dolar gelir kaybetti. Buna ek olarak S-400’e 2.5 milyar dolar harcandı ve 1.4 milyar doların üzerinde ön ödeme yapıldı. Toplamda 13 milyar doları aşan bir kayıptan söz ediliyor.
Türkiye F-35’e geri dönerse S-400’lere ne olacak?
Mevcut şartlara göre Türkiye’nin S-400’leri ya devre dışı bırakması ya da üçüncü bir ülkeye satması gerekiyor. Bu da demek oluyor ki 2.5 milyar dolarlık yatırım tamamen heba olacak.
.webp)
