Hızlı Özet: Televizyon ana haberlerinde reyting uğruna sürekli köpürtülen marjinal kötülükler, bireysel dramlar ve ahlaki savrulmalar; kadim "sui misal misal olmaz" (kötü örnek örnek teşkil etmez) kuralını çiğneyerek toplumda adaletsizlik ve çaresizlik algısı yaratır. İstisnanın kural gibi dayatılması, cemiyetin müşterek vicdanını aşındırıyor ve toplumsal huzuru zedeliyor.
Ben yarım asırlık ticaret hayatımda çok gözlemledim: Tezgâha koyduğun tek bir çürük elmayı bütün kasanın resmi diye müşteriye yutturmaya kalkarsan, dükkânın bereketi de kaçar, mahallenin sana itimadı da.
HABER DEĞİL HÜZÜN PAZARI: SÛ-İ MİSAL TOPLUMU NASIL ÇÜRÜTÜYOR?
Türk kültüründe mühim bir kaide vardır; hani eskiler der ya: "Sui misal misal olmaz!" Yani kötü, eğri, sakat örnek emsal teşkil etmez. Gel gör ki akşam saat yedi oldu mu televizyonu açtığımızda sanki koca memleket ahlaktan, haysiyetten, vicdandan tamamen soyunmuş gibi bir hava estiriliyor. Üç beş edepsizin, iki hırsızın, bir avuç merhametsizin marazlı dramı her akşam oturma odalarımızın başköşesine boca ediliyor.
Filozof Seneca asırlar evvel ne demiş: "Bir kötülük, alışkanlık haline geldiğinde artık ayıp sayılmaz." İşte bizim ekranların yaptığı tam olarak bu. İstisnayı kaide, marjinali umumi nizam gibi sundukça; genci, yaşlısı herkes "Yahu herkes bozulmuş, adalet kalmamış, ben mi dünyayı kurtaracağım?" hezeyanına kapılıyor.
💡 ESNAFIN TERAZİ TAŞI:
Bir çuval sağlam buğdayın içine karışmış üç beş taş için bütün harmanı ateşe vermezsin. Televizyondaki üç dakikalık cinnet hikâyeleri sokaktaki milyonlarca dürüst insanın hakikatini örtemez; terazinin dirhemini bozuk haber bültenlerine göre ayarlayanın tartısı daima yanlış tartar.
⚠ KAZIN AYAĞI:
"Vatandaş bunu istiyor, gerçekleri gösteriyoruz" lafı koca bir göz boyamadır. Gösterilen hayatın tamamı değil; reyting tüccarlarının tezgâhına sürdüğü en ekşi, en zehirli meyvelerdir. Kötülüğü ifşa etmekle kötülüğün reklamını yapıp sıradanlaştırmak arasındaki ince çizgiyi kaybettik.
| Kriter / Bakış Açısı | Sansasyonel Haber Dili | Hayatın ve Çarşının Gerçeği |
| Örnekleme Mantığı | Marjinal ve istisnai dramları genele mal eder. | Sui misal misal olmaz; çürük olan ayıklanır. |
| Toplumsal Etki | Umutsuzluk, güvensizlik ve paranoya aşılar. | İtimat, komşuluk ve müşterek ahlakı korur. |
| Adalet Anlayışı | "Herkes yolunu buluyor" hissi yaratır. | Hak terazisinin er ya da geç tartacağını bilir. |
| Asıl Amaç | Dikkat çekmek ve reyting toplamak. | Cemiyetin dirlik ve düzenini muhafaza etmek. |
Bizim çıraklık yıllarımızda biri hileye kaçsa, konuşulurdu, ayıplanırdı, lakin hiç kimse bunu davul zurna ile ilan edip herkesi şüpheye düşürmezdi; hilekârın pabucunu dama atar, namuslu esnafın şevkini kırmazdı. Şimdi ise kabahat alkışlanır, edepsizlik köpürtülür oldu.
Platon, "Ruhun düzeni adalettir" der. Ekrandaki her çirkinliği ruhunuza doldurursanız, kendi iç dünyanızın adaletini de şaşırırsınız. Televizyonun kumandası elinizde; her çığırtkana kulak vermek marifet değil, hakikati seçip kalbi kirletmemek asıl hünerdir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
"Sui misal misal olmaz" sözü ne anlama gelir?
Kötü, bozuk ve olumsuz örneklerin genel bir kural veya meşru bir gerekçe olarak kabul edilemeyeceğini ifade eden kadim bir ilkedir.
Haber bültenlerindeki dramlar toplumu nasıl etkiler?
Sürekli maruz kalınan olumsuz ve aşırı örnekler, bireylerde adaletsizlik hissi, derin güvensizlik ve kötülüğün olağanlaştığı yanılgısını doğurur.
Medyanın kötü örnekleri sıklıkla işlemesi ahlaki erozyona yol açar mı?
Evet, kötülük ve suç sürekli göz önünde tutulduğunda duyarsızlaşma başlar ve toplumun vicdani hassasiyetleri zamanla körelir.
Birey olarak ekranlardaki bu olumsuz havadan nasıl korunabiliriz?
Bilinçli medya tüketimi yaparak, sansasyonel yayınlara mesafe koyup hayatın içindeki dürüstlük ve dayanışma örneklerine odaklanmak gerekir.
50 yıllık esnaf tecrübesi bu hususta ne önerir?
Çarşıda çürük mala bakıp tüm tezgâhlardan vazgeçilmediği gibi, ekrandaki marjinal kötülüklere bakıp da insanlıktan ve adaletten ümit kesilmemelidir.
Kendi tarlasını viran sayarmış.
Hırsızın yolunu marifet sanan,
Akıbet ateşte nara kayarmış.
Zannetme kötünün çokluğu delil,
Bataklıkta bülbül ötmez be gafil!
Işığı karanlık şahitten soran,
Kendi kandilini söndürür bir an.
KENDİME YAZILARIM
🔍 BENİ GOOGLE'DA BUL© 2026 | " SUI MİSAL MİSAL OLMAZ."
Yorum Gönder