Şehirliyiz” diye dolaşıyoruz ama ruhumuzun derinlerinden hâlâ tezek kokusu geliyor, farkında değiliz. Apartmanların tepesinde yayla havası bekleyenleri de gördüm, apartman dairesinde tavuk beslemeye kalkışanları da.
Ne Kadar Şehirliyiz? Gerçekten Köyden Medeniyet Doğar mı?
Sıkça söylenen bir söz vardır: “Dünya tarihinde köy seviyesinde kalmış bir medeniyet yoktur.” Doğru mu, tartışılır. Ama net olan şu ki; şehir dediğin sadece beton yığını değil, birikim, kültür ve organizasyondur. Hukuktur, sanattır, ticarettir.
Şehir; farklı insanların bir arada yaşama pratiğidir. Köy ise daha homojen, kapalı ve geleneksel bir yapıya sahiptir.
Peki biz Türkler ne kadar şehirliyiz? Gerçekten şehir kültürünü benimsemiş bir toplum muyuz, yoksa apartmanda yaşayan köylüler miyiz?
Türkiye Ne Kadar Şehirli? Rakamlarla Gerçekler
Bugün Türkiye nüfusunun büyük kısmı resmi olarak şehirlerde yaşıyor. TÜİK verilerine göre nüfusun %75’ten fazlası il ve ilçe merkezlerinde. Yani kâğıt üzerinde şehirliyiz. Peki mesele sadece adresle mi ilgili?Bir yerde yaşamak başka, o yerin kültürünü benimsemek başka. Büyükşehirde yaşayıp hâlâ köy alışkanlıklarıyla hareket ediyorsak, bu bizi gerçekten ne kadar şehirli yapar?
Köy Kültürü Nedir?
Köy kültürü kötü bir şey değildir, yanlış anlaşılmasın.Dayanışma temellidir, herkes birbirini tanır, gelenekler güçlüdür ve bireyden çok “biz” ön plandadır.
Ancak mahremiyet yüksektir, farklı olana tahammül azdır ve yeniliğe karşı temkin vardır.
Bu yapı küçük topluluklarda işler, fakat milyonluk şehirlerde aynı mantıkla yaşamak çatışma doğurur.
Şehirlilik Kültürü Nedir?
Şehirlilik, biraz olgunluk gerektirir. Şehirli insan sıraya girer, trafikte kurallara uyar, gürültü yapmamaya özen gösterir.Farklı yaşam tarzlarına saygı duyar, kamusal alanı sahiplenir ama işgal etmez.
Şehirlilik, “benim özgürlüğüm başkasının özgürlüğünün başladığı yerde biter” bilincidir. Aslında, şehirlilik bir tür medeniyet pratiğidir.
Apartmanda Köy Hayatı mı Yaşıyoruz?
Şimdi dürüst olalım.Trafikte sürekli kornaya basıyorsak,
Çöpü yere atıyorsak,
Apartmanda gece yarısı yüksek sesle gürültü yapıyorsak,
Her farklı fikri tehdit olarak görüyorsak…
O zaman biz sadece fiziksel olarak şehirde yaşıyoruz, zihinsel olarak hâlâ köy sosyolojisindeyiz. Bu kötü mü? Hayır, ama dönüşüm henüz tamamlanmamış demektir.
Türk İnsanı Ne Kadar Şehirli?
Bence Türkiye bir geçiş toplumu. Ne tam köylüyüz ne de tam şehirli, ikisinin ortasında bir yerdeyiz. Bir yanımız geleneksel değerlere bağlı, bir yanımız modern hayata yakın. Bir yanımız mahalle baskısını hissederken, diğer yanımız bireysel özgürlük peşinde.Bu durum aslında doğal. Çünkü bizde şehirleşme, Batı’daki gibi yüzyıllara yayılan organik bir süreçle değil, çok hızlı ve zorunlu bir göç dalgasıyla gerçekleşti. 1950’den sonra köyden kente büyük bir akın başladı. Şehirde doğmayan biri için şehir kültürü de bir nesilde kolayca oluşmuyor.
Yaşadığımız Yer Ne Kadar Şehir?
Bir şehrin büyüklüğü değil, insanlarının davranış kalitesi belirler şehirliliği. AVM’lerin, gökdelenlerin, metronun olması tek başına yeterli değildir. Gerçek şehir; hukukun işlediği, insanların birbirine saygı duyduğu, sanatın ve kültürün üretildiği, eleştirinin suç sayılmadığı yerdir. Aksi halde, beton yığınına şehir demek kolaydır.Sonuç: Ne Kadar Şehirliyiz?
Bence bu durum yüzdeyle ölçülmez ama dürüst olmak gerekirse zihinsel olarak yarı şehirliyiz diyebilirim. Şehirde yaşıyoruz ve şehirli olmaya çabalıyoruz.Bu kötü bir tablo değil çünkü şehirli olmak doğuştan gelen bir kimlik değil; öğrenilen ve içselleştirilen bir kültürdür.
Asıl mesele şu:
Biz gerçekten şehirli olmak istiyor muyuz? Yoksa köy reflekslerini beton blokların içine taşıyıp kendimizi şehirli sanmak mı daha kolay geliyor? Bence asıl tartışma burada başlıyor.
"Ahmet ATAM'dan Hikmetli Sözler"
Bak kardeşim, bir yerin tapusunda "il" yazması orayı şehir, içindekini de şehirli yapmaz. Şehirlilik; asansörde selam vermek, sıraya girmeyi bilmek ve en önemlisi "başkalarının hakkı" denilen o ince çizgiyi görmektir. Biz ne yaptık? Köydeki o "herkes birbirini tanır, kurala gerek yok" mantığını aldık, 20 milyonluk İstanbul'a, Ankara'ya, Kütahya'ya boca ettik.
Dünya tarihi açık; Roma'dan Paris'e, medeniyet dediğin o kurallar silsilesi şehirlerde filizlendi. Köy vasatından sanat çıkmaz, sadece geçim derdi ve dedikodu çıkar. Türk insanı bugün betonun içinde yaşıyor ama zihniyeti hala harman yerinde. Balkona çamaşır asıp alt komşunun kafasına su akıtmakla, trafiği "önce ben" diye kilitlemekle şehirli olunmaz evlat. Biz sadece "şehirde yaşayan köylüler" olduk, kusura bakma!
| Konu | Sokak Mantığı | Benim Terazim |
|---|---|---|
| Şehirlilik Tanımı | "Apartmanda oturmak, AVM'ye gitmek." | Başkasına rahatsızlık vermemeyi "eziklik" değil, "incelik" sayma kültürüdür. |
| Kural Algısı | "Bana bir şey olmaz, burası bizden sorulur." | Şehirde kural senin konforun için değil, toplumun huzuru içindir. Köylü kural tanımaz, eşraf tanır. |
| Medeniyet Kaynağı | "Anadolu'nun bağrından koptuk geldik." | Koptun geldin de, yanındaki o kaba sabalığı niye vestiyere asmadın? Köy saflıktır ama şehir akıldır. |
Beton Yığınındaki Köylüye Sorular
1. Ahmet Amca, köylü milletin efendisi değil miydi?
Üretirken efendidir evlat, şehirde trafiği birbirine katarken değil. Atatürk o lafı "üretin" diye söyledi, "şehrin nizamını bozun" diye değil.
2. Türk halkı ne kadar şehirli?
Fiziken %90, zihnen %10 bile değiliz. Hala düğün konvoyuyla yol kesip, balkondan halı silkeliyorsak şehirlilik bizim için sadece bir hayaldir.
3. Yaşadığımız yerler neden köye benziyor?
Çünkü estetik kaygımız yok, sadece barınma güdümüz var. Şehir estetikle kurulur, bizde ise "iki oda bir salon olsun, gerisi mühim değil" mantığı hakim.
4. Köy kültürü kötü müdür?
Köyde iyidir! Ama şehre gelince o kültür "vasatlık" üretir. Şehir uzmanlaşma yeridir, "her işten anlarım" diyen köylü kurnazlığının yeri değildir.
5. Şehirli olmak için ne yapmalı?
Önce haddini bileceksin. Kamusal alanda tek başına olmadığını, her hareketinin bir başkasını etkilediğini idrak edeceksin. Yani "insan" olacaksın.
"GÜNÜN ANA FİKRİ: Medeniyet şehirden yükselir; ama içine insan koyamadığınız beton yığınları sadece modern birer mağaradır!"
Yorum Gönder