BASKILANAN DÖVİZ PATLAYAN EKONOMİ: TATLI RÜYANIN ACI RECETESİ

Narkoz Ekonomisi: Düşük Kurla Enflasyon Çözülür mü? 

Faiz, enflasyon ve cari açık kıskacında döviz kurunu baskılamanın halka ve esnafa yükleyeceği ağır maliyetler. Ahmet ATAM’dan ironik bir analiz ve şiir.

Bak güzel kardeşim, okey taşını masaya “tak” diye koymadan önce beni iyi dinle. Cebindeki para pul olmuş, dükkândaki malın, cafedeki hizmetin antika değeri misali arttığı zamanlardan geçiyoruz. Gazeteyi açıyorsun; enflasyon almış başını gitmiş, cari açık tavan yapmış, bütçe desen lime lime olmuş.. 

Ama bir bakıyorsun, o meşhur döviz kuru yerinden milim oynamıyor, sanki üstüne beton dökülmüş gibi kıpırdamıyor. Çayından bir yudum alıp düşün: Bu suyun akışı doğal mı, yoksa birileri barajın kapağını tutmakta mı?

Bizim kuşağın çok iyi bildiği bir kural vardır: Gerçeğin üzerini ne kadar sıkı kapatırsan, o gerçek bir gün o kadar sert patlar. Bugün piyasada herkes “Dolar niye artmıyor abi?” diye sorup ardından sinsice gülümsüyor. İthal mal satan keyifli, ama fabrikada ter döken, tarlada domates toplayan kan ağlıyor. Kuru baskılamak, kısa vadede ağrıyı kesen ama içeride kanseri büyüten o meşhur sahte ağrı kesicilere benziyor. Gelin, bu illüzyonun ardındaki müspet (tatlı rüya) ve menfi (acı reçete) tarafları bir esnaf terazisinde tartalım.

Döviz Kurunu Baskılamanın Ekonomiye Etkileri

Bu durumun ekonomideki karşılığı, düdüklü tencerenin havasını almadan altını sonuna kadar açmaya benzer. Bir yanda maliyetler artarken, diğer yanda kuru sabit tutarsan geçici bir sahte cennet yaratırsın. Ancak o cennetin faturası eninde sonunda kapına dayanır.

Tatlı Rüya: Müspet (Olumlu) Etkiler

• Geçici Enflasyon Freni: Bizim gibi iğneden ipliğe her şeyi ithal eden bir ülkede, kur artmadığında en azından ithal hammadde fiyatı kağıt üzerinde sabit kalır. Bu da market raflarındaki yangına biraz olsun su serper.
• Maliyet Öngörülebilirliği: Ticaret yapan adam önünü görmek ister. Kur oynamayınca büyük şirketler "Önümüzdeki ay ne ödeyeceğiz?" korkusu yaşamadan kısa vadeli plan yapabilirler.
• Psikolojik Rahatlama: Millet olarak gözümüz hep dolar ekranında. Kur sabit durunca sokaktaki vatandaşta "Galiba işler yoluna giriyor" hissi uyanır, bu da piyasaya geçici bir moral aşılar.

Acı Reçete: Menfi (Olumsuz) Etkiler

• İhracatçının İdam Fermanı: İçeride asgari ücret artmış, elektrik fırlamış, kira uçmuş; yani sanayicinin maliyeti %60 artmış. Ama dolar yerinde sayıyor. Bu adam malını dışarıya nasıl satacak? Rekabet şansını kaybeder, fabrikaya kilidi vurur.
• Cari Açıkta Rekor Koşusu: Kur ucuz kalınca, dışarıdan mal getirmek içeride üretmekten daha cazip hale gelir. Yerli üretici ezilirken, ithalat patlar. Zaten açık veren bütçe, iyice dibe çöker.
• Rezervlerin Suyunu Çekmesi: O kuru orada tutmak bedava değil ki ağalar! Merkez Bankası arka kapıdan sürekli döviz satmak, yani cepten yemek zorundadır. Hazıra dağ dayanmaz, rezervler eksiye doğru yelken açar.

Müspet ve Menfi Dengelerin Karşılaştırması

Meseleyi sadece lafla değil, bir de esnafın defteri gibi net görelim. Aşağıdaki tablo, bu tehlikeli oyunun hangi tarafa ne kazandırıp ne kaybettirdiğini özetliyor:

Resmi İllüzyon: Makro Göstergeler Tablosu

Yukarıdaki teorik karmaşayı bir kenara bırakıp, TÜİK ve piyasa gerçeklerinin bir ülkede nasıl karşı karşıya geldiğine dair kabataslak bir makro manzaraya bakalım. Rakamlar yalan söylemez ama bazen gerçekleri tam da göstermez.

Sözün Özü ve Acı Reçete

Kıymetli dostlar, yaşı kemale ermiş bir esnaf olarak ben piyasada çok bakan, çok sistem gördüm. Kurun enflasyonun altında kalması, halka verilmiş sahte bir narkozdur. Ameliyat masasında ağrıyı hissetmezsin ama narkozun etkisi geçip de gerçekle yüzleştiğinde, yaranın ne kadar derin olduğunu anlarsın. Yapısal reform yapmadan, bütçe açığını kapatmadan, sadece kuru zincire vurarak ekonomiyi düzelteceğini sananlar, rüzgara karşı tükürenlere benzerler.

Baskılanan Kurun Acı Resitali Şiiri