KIZILAYDAN AHBAP'A GÜVEN KRİZİ: KURUMSUZ DEVLET İNANÇSIZ MİLLET

Televizyonun karşısına geçip haberleri açtığımda, içimde eski esnaf dükkanının kepengini indirirken hissettiğim o buruk sızı yeniden canlanıyor. 

Hani çırağa kasayı emanet edersin de akşam geldiğinde eksik çıkarsa moralin bozulur ya, işte tam öyle bir his. 

Ne zaman “yardım” kelimesinin arkasında bir bit yeniği aramaya başladık? 

Eskiden sokakta Kızılay kumbarası görünce, cebimizdeki son kuruşu gözümüz kapalı atardık. Şimdi ise elimiz cebimize giderken kırk dereden su getiriyor, gözümüz ekranlardaki Ahbap logolarına takılıyor. 

Kurumlara ve insanlara duyulan güven, bir dükkanın en büyük sermayesidir; o sermaye tükendi mi, iflas bayrağını çekmek an meselesidir.

Açık konuşmak gerekirse, ülkede bir süredir sessiz sedasız büyüyen bir “güven krizi” var. Kızılay gibi köklü bir kurumun çadır satma olayıyla sarsılan o derin güven duygusu, halkın yönünü Ahbap gibi sivil inisiyatiflere çevirdi. 

İlk bakışta bu durum doğal bir refleks gibi görünebilir, ama işin aslı öyle değil. 

Devlet ve milletin ortak hafızasında yer eden kurumlara olan inanç azaldığında, bedel sadece o kurumun yöneticilerine kesilmez. 

Bu bedel dolaşır, ülkenin siyasi geleceğine, toplumsal huzuruna ve en sonunda her sabah “Bismillah” diyerek kepenk açan esnafın kasasına kadar yansır. 

Gelin, bu güven erozyonunun bizi hangi noktaya sürüklediğini, samimi ama sert gerçeklerle masaya yatıralım.

Bir ülkede adalet, liyakat ve şeffaflık rafa kalktığında, en köklü kurumlar ilk darbeyi alır. 

Kızılay, sadece bir yardım kuruluşu değil; bu topraklarda yaşayan herkesin “başına bir iş gelirse” sığınacağı güvenli bir limandı. 

Ancak o liman fırtınada gemilerini satmaya başlayınca, toplumsal sözleşme dediğimiz o görünmez bağ koptu. 

Artık insanlar devletin resmi mekanizmalarına şüpheyle bakıyor, kendi işini kendi halletmeye çalışıyor. 

Bu da kaçınılmaz olarak sosyal çözülmeyi beraberinde getiriyor.

💡 ESNAF İPUCU

Piyasadaki en büyük hile, terazinin ayarını bozmakla yapılır. Bir dükkanda tartı bozulursa, müşteri bir daha uğramaz. Devletin ve toplumun terazisi ise kurumlardır. Kurumların ayarı bozulursa, dükkana müşteri, yani vatandaşa huzur, bir daha kolay kolay gelmez.

Peki, bu durum ekonomiye nasıl yansıyor? 

Aslında çok basit. 

Ekonomi, rakamlar ve grafiklerden önce tamamen bir “güven” meselesidir. 

Yabancı yatırımcı, parasını getirirken fabrikanın dış boyasına değil; o ülkenin kurumlarının ne kadar bağımsız olduğuna, hukukun ne kadar işlediğine ve paranın nereye gittiğine bakar. Kızılay gibi büyük yapıların bile tartışmalı hale geldiği bir ortamda dış sermaye ürker, uzaklaşır. İçerideki esnaf ise önünü göremediği için mal alamaz, yatırım yapamaz.

Toplumsal güven endeksi düştükçe ekonomik belirsizlik artar. 

İnsanlar parasını yastık altına koyar, sisteme sokmak istemez. 

Çünkü yarın ne olacağını, hangi kuralın değişeceğini bilemez. 

Yardımlaşma kültürünün bile “Acaba param doğru yere gidiyor mu?” kaygısıyla sekteye uğraması, mikroekonomideki dayanışma ağlarını ve sosyal sermayeyi de zedeler.

Liyakat mı?
Kapının önünde beklerken çay soğudu.
Torpil içeri girdi, peşinen kahve istedi.

Bilgi, özgeçmişini uzattı.
Cehalet, kartvizitini.
Makam, kartviziti seçti.
Sonra da "Niye işler yürümüyor?" diye rapor hazırladı.

Millet kızgın değil aslında.
Yorgun.
Her seçimde umut ekiyor.
Hasatta mazeret biçiyor.
Sonra dönüp aynı tarlaya aynı tohumu atıyor.
Kabahat mevsimde sanıyor.

Bir de utanmadan "Birlik olalım." diyorlar.
Oluruz.
Önce güveni rehin bıraktığınız yerden alın.
Çünkü kırık bardaktan su içilmez.  

Ey koltuğunu milletten büyük sanan!
Unutma...
Tabutların cebi yok.
Ve tarih, alkış sesini değil,
Arkasında bırakılan utancı ezberler.

İşte bu yüzden
Bir ülkeyi önce ekonomi değil, ahlâkın enflasyonu batırır.
Paranın değeri düşünce cepler boşalır.
Güvenin değeri düşünce,,,,Memleket.

Kurumsal Yapı ve Sivil Oluşum Karşılaştırması

Durumu daha net görebilmemiz için, geleneksel kurumsal yapı ile son dönemde öne çıkan sivil inisiyatiflerin toplum gözündeki mevcut durumunu bir tabloda özetleyelim:

Güven Endeksi ve Toplumsal Yansımalar

Resmi verilerle toplumsal hissiyatın güven erozyonunu nasıl etkilediğine dair tahmini endeksleri incelemek de faydalı olabilir. Rakamlar yalan söylemez derler, ama bazen yalnızca gerçeğin görünen yüzünü anlatırlar.

Gelecek Tasavvuru: Rotayı Yeniden Kurumlara Çevirmek Şart

Sözün özü dostlar, bugün Ahbap’a alkış tutarken Kızılay’ın düştüğü duruma ağlıyorsak, şapkamızı önümüze koyup düşünme vaktimiz çoktan gelmiş demektir. Çözüm ne sivil oluşumları düşmanlaştırmakta ne de köhneleşmiş, liyakatsiz bürokrasiyi savunmaktadır. Bu ülkenin geleceğini kurtarmak istiyorsak, tek bir çıkış yolumuz var: Kurumları yeniden bağımsız, şeffaf, hesap verebilir ve liyakatli ellere teslim etmek.

Eğer biz bu güveni yeniden inşa edemezsek, ne ekonomik istikrarı yakalayabiliriz ne de sosyal huzuru. Torunlarımıza bırakacağımız en büyük miras, kasası para dolu bankalar değil, ismi geçtiğinde herkesin önünü iliklediği, adaletinden ve dürüstlüğünden şüphe etmediği sapasağlam kurumlardır. Yoksa bu gidişle, dükkanın tabelası kalır ama içinde satacak tek bir parça dürüstlük bulamayız.